„Ja niżej podpisany Jerzy Ficowski…”
29 maja 2026 roku w Filii nr 8 odbyło się spotkanie literackie poświęcone Jerzemu Ficowskiemu w 20. rocznicę śmierci twórcy. Wydarzenie poprowadził Janusz Dreczka.
Jerzy Ficowski (1924-2006) - polski poeta, eseista, autor tekstów piosenek, prozaik, tłumacz, żołnierz Armii Krajowej (ps. „Wrak”), uczestnik powstania warszawskiego, znawca folkloru żydowskiego i cygańskiego, badacz twórczości Brunona Schulza.
Od samego początku swego życia związany był z Warszawą. Tutaj przyszedł na świat w rodzinie inteligenckiej, uczęszczał do szkoły powszechnej, a potem w 1937 r. do gimnazjum. W 1939 r. wojna przerwała Ficowskiemu naukę - w czasie okupacji niemieckiej podjął ją na tajnych kompletach. W 1941 r. zamieszkał we Włochach pod Warszawą. Środowisko, w którym wówczas przebywał, związane było z konspiracją. On sam wkrótce wstąpił do Armii Krajowej. W 1943 r. został aresztowany przez Niemców i osadzony na Pawiaku. Z więzienia udało mu się wyjść i w okupowanej Warszawie doczekał do wybuchu powstania. Wziął w nim udział i walczył w pułku "Baszta" na Mokotowie, został odznaczony Krzyżem Walecznych. Po Powstaniu Warszawskim trafił do niemieckiej niewoli i był więźniem obozów jenieckich na terenie Niemiec. Do Polski powrócił tuż po wyzwoleniu w 1945 r. i zamieszkał znów we Włochach. W 1946 r. rozpoczął studia na Uniwersytecie Warszawskim i do 1950 r. studiował tam socjologię i filozofię. Debiut literacki Ficowskiego przypada dokładnie na ten sam rok, w którym poeta zapisał się na studia. Pierwszym ogłoszonym drukiem utworem był zamieszczony w 16 numerze "Dziś i jutro" wiersz pt. "Ptakom niebieskim".
Od 1946 r. Ficowski pisze i drukuje nie tylko wiersze, ale także recenzje i artykuły poświęcone kulturze i literaturze między innymi w "Odrodzeniu”. W 1948 r. ukazał się pierwszy tomik poetycki Ficowskiego zatytułowany "Ołowiani żołnierze". W tym samym roku pisarz został członkiem Związku Zawodowego Literatów Polskich. Na przełomie lat czterdziestych i pięćdziesiątych Ficowski wędrował po Polsce razem z cygańskimi taborami - tam poznawał język, obyczajowość i codzienne życie tej niezwykle barwnej społeczności. Cyganom pisarz poświęcił wiele lat swego życia i wiele o tej niszczonej w peerelu kulturze napisał (tom szkiców poświęconych historii i życiu Romów pt. "Cyganie polscy"- 1953, monografia "Cyganie na polskich drogach"-1965). Przełożył i opublikował pieśni cygańskiej poetki Papuszy. Był wielojęzycznym tłumaczem (z hiszpańskiego, romskiego, rosyjskiego, niemieckiego, włoskiego, francuskiego, rumuńskiego i jidysz), był też znawcą ludowej poezji żydowskiej, specjalizował się również w poezji i tłumaczeniach utworów Federico Garcii Lorki. Przetłumaczył wiersze młodego Bolesława Leśmiana z języka rosyjskiego na polski (Pochmiel księżycowy: wiersze rosyjskie, Czytelnik, 1987). Postacią, którą Ficowski zajął się w sposób szczególnie dokładny, był Bruno Schulz (szkice "Regiony wielkiej herezji" – 1967). W latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych Ficowski współpracował z wieloma pismami literackimi, między innymi z „Twórczością”, „Nową Kulturą”, „Współczesnością”, a także, jako autor utworów dla dzieci, z "Płomyczkiem i "Płomykiem”. W 1956 r. został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi. Od 1960 r. pisał też teksty piosenek, które zyskały popularność. Śpiewali je m.in. tacy artyści, jak: Michaj Burano, Anna German, Kalina Jędrusik, Stanisław Jopek, Herbert Renn, Waldemar Kocoń, Stenia Kozłowska, Jolanta Kubicka, Halina Kunicka, Kwartet Warszawski, Państwowy Zespół Ludowy Pieśni i Tańca „Mazowsze”, Regina Pisarek, Jerzy Połomski, Sława Przybylska, Randia, Maryla Rodowicz, Irena Santor, Jarema Stępowski. W grudniu 1975 r. Ficowski podpisał słynny "Memoriał 59” w proteście przeciwko proponowanym zmianom w Konstytucji. W roku następnym jego twórczość objęto zakazem druku, który utrzymano aż do 1980 r. Zmarł nagle 9 maja 2006 r. w swoim domu letnim w Wildze. Został pochowany w Alei Zasłużonych na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.
Podczas spotkania literackiego uczestnicy obejrzeli autorską prezentację pana Janusza Dreczki pt.: „Pan z miasta. Rzecz o Jerzym Ficowskim” oraz mieli możliwość obejrzenia fotografii zrobionych podczas osobistego spotkania autora z Jerzym Ficowskim, a także rękopisów Papuszy, w tym m.in. fragmentów jej pamiętnika.
Wszystkim uczestnikom spotkania bardzo dziękujemy za udział w wydarzeniu i wspólne spędzenie czasu. Naszemu prowadzącemu, panu Januszowi dziękujemy za interesującą opowieść o niezwykłym człowieku.
Jednocześnie zapraszamy na kolejne spotkanie literackie zaplanowane na 19 czerwca 2026 r. godz. 17.00, które poświęcone będzie Maciejowi Zembatemu.
Tekst i zdjęcia: Anna Jamroz-Fleischer
